Regelrecht naar de regelrechter

Vanaf 1 maart 2025 is het eerste experiment gestart onder de Tijdelijke experimentenwet rechtspleging. Voor drie jaar is vanaf die datum het Tijdelijk besluit experiment regelrechter (Tber) van kracht. Met dit experiment wordt in de praktijk  onderzocht hoe het procederen bij de kantonrechter kan worden verbeterd. Met vereenvoudigingen wordt ingezet op de verhoging van  snelheid en effectiviteit in de procedure en de-escalatie van het conflict.

Samengevat kan de regel(kanton)rechter bij de rechtbanken van Den Haag, Overijssel, Rotterdam en Zeeland¬West-Brabant worden aangeschreven voor een geschil over geldvorderingen met een persoon, of bedrijf tot € 5000,– op het gebied van wonen of winkelen en arbeid. Van de  geschillen met werkgevers zijn ontslagzaken (verzoekschriftprocedures) uitgezonderd. De genoemde procedures worden normaal gesproken aanhangig gemaakt met een dagvaarding, bij de regelrechter gebeurt dat met een eenvoudig aanvraagformulier.

In deze bijdrage wordt een beschrijving gegeven van deze nieuwe, snelle procedure op basis van het Tijdelijk besluit experiment regelrechter[1], de flyers voor de eiser[2] en de gedaagde[3] en het Procesreglement regelrechter rechtbanken[4].

Bestaande vormen van alternatieve geschillenbeslechting

De regelrechter vervangt niet inmiddels ingeburgerder vormen van alternatieve geschillenbeslechting zoals arbitrage, mediation, cao(ontslag)commissie, of de procedure ex artikel 96 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). Verschil met deze vormen van geschilbeslechting is dat een gedaagde partij in deze vormen van geschilbeslechtingen niet hoefde deel te nemen. Nu is de gedaagde verplicht deel te nemen aan een procedure bij de regelrechter. Het experiment heeft veel weg van een reguliere procedure, waarbij de eisende partij de procedure start en de gedaagde partij, anders dan bij een procedure ex artikel 96 Rv, gehouden is daaraan mee te doen.

Regelrechter sneller en goedkoper

Volgens de website van de Rechtspraak is een conflict voorleggen aan de regelrechter:

• sneller, makkelijker en mogelijk goedkoper dan een gewone procedure bij de rechter,
• mogelijk zonder juridische hulp (u mag die wel inschakelen);
• bij een laag inkomen en vermogen toegankelijk met gesubsidieerde rechtsbijstand (rechtsbijstand.nl) en
• niet gratis; er moet griffierecht worden betaald waarvan de hoogte afhangt van de aard van het conflict (arbeidsrecht), of het bedrag waar het over gaat.[5]

Hierna wordt ingegaan op verschillende onderwerpen die in het besluit aan de orde komen.

Conflicten in de arbeidsverhouding met (ex)-werkgever (ook een uitzendbureau) 

Ook arbeidszaken waarin meer dan € 5.000 in hoofdsom door de werknemer wordt gevorderd, vallen onder het experiment. Het gaat om zaken die in de reguliere procedure met een dagvaarding worden ingeleid. Arbeidszaken die door de regelrechter worden behandeld zijn vorderingen van een werknemer die voortvloeien uit een arbeidsovereenkomst als bedoeld in Titel 10 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Dit betreffen bijvoorbeeld vorderingen tot betaling van achterstallig loon (artikel 7:625 BW) (inclusief wettelijke verhoging en wettelijke rente), tot doorbetaling van loon bij ziekte of zwangerschap (artikel 7:629 BW) en tot toekenning van vakantie en de re-integratieplicht van de werkgever (artikel 7:658a BW). Daarnaast kunnen geschillen over de eenzijdige wijziging van de arbeidsovereenkomst (artikel 7:613 BW) en het concurrentiebeding (artikel 7:653 BW) aan de regelrechter worden voorgelegd. Ook geschillen waarin een beroep wordt gedaan op een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst (artikel 7:610a BW) kunnen aan de regelrechter worden voorgelegd, mits er ook sprake is van een vordering uit hoofde van de (gestelde) arbeidsovereenkomst.

Zaken die worden ingeleid met een verzoekschrift, zoals verzoeken tot ontbinding van een arbeidsovereenkomst (artikel 7:671b BW) en verzoeken tot vaststelling van een (hogere) transitievergoeding (artikel 7:673 BW) zijn uitgesloten van het experiment.
Let op: Voor een conflict over beëindiging van de arbeidsovereenkomst of het nu om herstel na ontslag op staande voet gaat, of een opzegging kan niet bij de regelrechter worden geforceerd. Dergelijke discussies (verzoekschriften) moeten worden ingediend bij de “gewone” kantonrechter van de deelnemende rechtbanken. Dit moet soms wel binnen bepaalde tijd; de wettelijke vervaltermijnen. Zoek daarom snel deskundig juridisch advies (bij het Juridisch Loket, een advocaat of jurist).

Vorderingen van werkgevers  (met uitzondering van vorderingen in reconventie) kunnen niet aan de regelrechter worden voorgelegd. Het moet gaan om een vordering van een werknemer.

Kosteloze tolk tijdens mondelinge behandeling

Naast juridische vereenvoudiging worden met de introductie van de regelrechter ook maatschappelijke doelen nagestreefd zoals uit dit citaat in de parlementaire stukken blijkt. Minister Van Hijum: “Te vaak komen werkgevers financiële afspraken met arbeidsmigranten, flexwerkers en zzp’ers niet na. Ik ben blij dat we met de regelrechter een aantal drempels weghalen waardoor het makkelijker wordt om naar de rechter te stappen. Zo krijgen arbeidsmigranten waar ze recht op hebben. Daarnaast zetten we met de regelrechter opnieuw een belangrijke stap in het doorbreken van het verdienmodel van malafide uitzendbureaus.’’

Dat laatste wordt bijvoorbeeld voor arbeidsmigranten of andere rechtzoekenden die de Nederlandse taal niet machtig zijn gerealiseerd door, via de rechtbanken, kosteloos een tolk in te schakelen om hen bij te staan tijdens de mondelinge behandeling over het gerezen conflict in de arbeidsverhouding of over geldvorderingen tot € 5.000,–.

Conflict over geldvorderingen tot en met 5.000 euro (exclusief eventueel verschuldigde rente) 

Bijvoorbeeld met buren, verhuurders (particulier of woningcorporatie) of een leverancier:

• Aanbetaling gedaan voor een keuken of badkamer die niet is geleverd; inzet geld terug van de leverancier.
• Buren laten meebetalen aan de reparatie van de dakgoot.
• Een woningcorporatie onderhoudt huurwoning niet goed. Huurder schiet reparatie voor, maar de woningcorporatie weigert het bedrag te betalen.
• Huurder betaalt de huur niet, of vergoedt schade niet.
• Als zzp’er te weinig betaald krijgen voor het geleverde werk.
• Geld terug eisen van een bedrijf waar niet goed werkend artikel is gekocht.
• Besteld artikel is niet of verkeerd geleverd, of voldoet niet.
• Koper betaalt niet.
• Dubbel betaalde rekening wordt niet terugbetaald.
• Uitgeleende bedrag wordt niet terugbetaald.

Bij al deze vormen gaat het om vorderingen van natuurlijke personen, of een daarmee gelijk te stellen entiteit handelende in beroep of bedrijf in de vorm van een maatschap, VOF of een commanditaire vennootschap, maar ook de ZZP-er.

Waar kan een beroep op de regelrechter worden gedaan?

 Locatie

Het is nog niet mogelijk om in heel Nederland een geschil aan de regelrechter voor te leggen. Het experiment is beperkt tot de volgende vier rechtbanken: Den Haag, Overijssel, Rotterdam en Zeeland-West-Brabant. Elke rechtbank heeft een eigen werkgebied.

Om te weten welke regelrechter moet worden aangeschreven, moet eerst worden bepaald in welke gemeente het geschil zich afspeelt:

• Bij conflict over geld, maximaal 5.000 euro: de gemeente waar de andere partij woont, of is gevestigd.
• Bij conflict met een (ex-)werkgever: de gemeente waar de werkgever woont, of is gevestigd, of de gemeente waar eiser werkt of heeft gewerkt (de (ex)werknemer mag kiezen).

Vervolgens wordt gekeken of de gemeente van de partij die voor de regelrechter wordt gedaagd in het werkgebied van één van de deelnemende rechtbanken ligt:

• Werkgebied rechtbank Den Haag
• Werkgebied rechtbank Overijssel
• Werkgebied rechtbank Rotterdam
• Werkgebied rechtbank Zeeland-West-Brabant

Ligt de gemeente van de partij die wordt aangesproken niet in een van deze werkgebieden? Dan kan het conflict niet worden voorgelegd aan de regelrechter. Wel kan het geschil via een reguliere dagvaardingsprocedure worden voorgelegd aan de bevoegde (kanton)rechter.

Ligt de gemeente van de partij die wordt aangesproken wel in een van een van de werkgebieden van een rechtbank die wel deelneemt aan het experiment?

Aanvraagformulier indienen

Dan kan een procedure bij regelrechter worden gestart met het invullen van een aanvraagformulier.

1. Het formulier moet worden ingevuld in de Nederlandse taal.
2. Op het geprinte formulier moet een handtekening worden gezet.
3. Alle bewijzen, die er zijn worden als bijlagen aan het formulier toegevoegd, denk aan rekeningen of e-mailberichten.

Het is handig om alvast na te denken of juridische hulp gewenst is, bijvoorbeeld van een advocaat, jurist van een rechtsbijstandsverzekering, familielid of kennis. Zo nodig wordt dat op het formulier ingevuld. Hoewel dat niet verplicht is, is deze procedure toch nog zodanig complex, dat het van belang kan zijn professioneel bijstand in te schakelen. Zeker als bekend is dat de gedaagde zich door een advocaat laat bijstaan.

Het ingevulde formulier en de bewijsstukken kunnen worden ingediend per gewone post, langs elektronische weg, door afgifte aan de balie van de rechtbank of, voor zover aanwezig, deponering in de brievenbus. Bij postverzending verdient het, hoewel dat niet is voorgeschreven, aanbeveling het formulier per aangetekende en gewone post te verzenden.

Zaak in behandeling

Vanaf vijf dagen na indiening van het formulier is de zaak aanhangig, tenzij de regelrechter voor ommekomst van die termijn heeft beoordeeld dat de zaak niet in behandeling wordt genomen. De zaak wordt, in afwijking hiervan, als gestart beschouwd op de datum waarop het aanvraagformulier is ingediend, maar alleen als dit nodig is om te voorkomen dat een vordering verjaart, of een recht vervalt.

Dit geldt op voorwaarde dat de eiser na de afwijzing van de aanvraag, binnen drie weken na deze afwijzing, alsnog een reguliere procedure start, of op een andere manier de verjaring stopt.

Wordt de zaak niet in behandeling genomen dan bericht de griffie de eiser daarover en deelt de griffie daarbij mee:

1. op welke wijze de zaak in behandeling genomen kan worden in een reguliere procedure, en
2. dat aan de indiening van het aanvraagformulier geen rechtsgevolgen zijn verbonden.

De weigering om de zaak in behandeling te nemen, is geen eindvonnis. Hiertegen staat dan ook geen hoger beroep open.

Griffierecht

Voor het behandelen van het conflict door de regelrechter is griffierecht verschuldigd. Hoeveel dat is hangt af van de aard van het conflict en namens wie een oordeel van de regelrechter wordt ingeroepen. Het gaat hier om het reguliere griffierecht dat samenhangt met de aard en hoogte van de vordering. Vorderingen voor arbeidsrecht kennen één tarief, maar geldvorderingen kennen een gestaffeld tarief Bekijk het griffierecht. Is sprake van een laag inkomen en/of vermogen kan sprake zijn van een lager bedrag voor griffierecht (verklaring van inkomen) en kan mogelijk ook minder worden gerekend voor het inschakelen van een advocaat (gesubsidieerde rechtsbijstand/toevoeging). In beide gevallen moeten eiser en gedaagde daarvoor zelf acties ondernemen.

Reactie gedaagde en mondelinge behandeling

Als regel wordt een mondelinge behandeling gepland op een termijn van acht weken nadat de zaak in behandeling wordt genomen. De gedaagde partij krijgt bij de uitnodiging voor de zitting een kopie van uw ingediende aanvraagformulier. Hij kan, voorafgaand aan de zitting, aan de regelrechter een reactie op de eis geven in de vorm van een  reactieformulier. Het is ook mogelijk om dan een tegeneis in te dienen. Een tegeneis kan bijvoorbeeld zijn dat de eisende partij (ook) geld aan gedaagde moet betalen. Gaat de tegenvordering de € 5.000,– in hoofdsom te boven kan de regelrechter, ter eigen beoordeling, de zaak verwijzen naar de reguliere procedure.

Ook als de gedaagde partij niet reageert, behandelt de regelrechter het conflict. De gedaagde kan/mag zijn verweer en eventuele vordering in reconventie namelijk “bewaren” tot op de zitting/mondelinge behandeling.

Voor de mondelinge behandeling krijgen partijen nog een herinnering (telefonisch, langs digitale weg (Whatsapp/SMS), of (als dat niet kan) per post) voor de zitting en uitleg over de behandeling van het conflict door de regelrechter.

De regelrechter:

• vraagt eiser om uit te leggen wat er aan de hand is en wat er volgens eiser moet gebeuren (zijn eis),
• vraagt dat ook aan de andere partij(en),
• luistert en bekijkt de verschillende kanten van de zaak en
• bekijkt ook wat de wet over deze situatie zegt.

Ook als één van de partijen niet naar de zitting komt, beslist de regelrechter over het conflict. Er volgt dan een zogenaamd verstrekvonnis.

Na de zitting 

Kenmerkend voor deze procedures zijn de eenvoudige manier waarop partijen een zaak kunnen aanbrengen, het snel plannen van de mondelinge behandeling, het versimpelen van het conflict en het streven om op de mondelinge behandeling tot een minnelijke regeling te komen.

 Oplossing gevonden? Rechtszaak stopt 

Is het gelukt om een schikking te treffen, worden de afspraken opgenomen in een schikkingsproces-verbaal, dat door beide partijen wordt ondertekend en vervolgens naar hen wordt toegestuurd. Partijen moeten zich houden aan de gemaakte afspraken.

Geen oplossing gevonden? Regelrechter beslist/doet uitspraak.

Is het niet gelukt om een oplossing te vinden tijdens de zitting, dan doet de regelrechter, eventueel al op de zitting, uitspraak of deelt partijen mee op welke dag hij de uitspraak zal doen. Dit kan een tussenbeslissing of een eindbeslissing zijn.

In een tussenbeslissing beslist de regelrechter hoe de procedure verdergaat. De regelrechter kan bijvoorbeeld vragen om meer informatie of bewijs, of om het advies van een deskundige. Ook kan de regelrechter beslissen over een deel van het conflict. Het kan zijn dat de tussenbeslissing tijdens de zitting wordt gegeven. Het kan ook zijn dat deze een paar weken later wordt toegestuurd. Per post als het conflict via de post werd voorgelegd aan de regelrechter, of in Mijn Rechtspraak als het conflict digitaal werd voorgelegd (er komt een e-mail als de tussenbeslissing in Mijn Rechtspraak staat).

Een eindbeslissing is de beslissing van de regelrechter over het conflict. Beide partijen krijgen de eindbeslissing toegestuurd. Per post als het conflict via de post werd voorgelegd aan de regelrechter, of in Mijn Rechtspraak als het conflict digitaal werd voorgelegd (er komt een e-mail als de eindbeslissing in Mijn Rechtspraak staat).

Proceskosten. De in het ongelijk gestelde partij kan in de proceskosten worden veroordeeld, dat kan de eiser, maar ook een gedaagde zijn. Indien de regelrechter dat nodig vindt, kunnen de proceskosten, met het oog op de omstandigheden van het geval, ook geheel of gedeeltelijk worden gecompenseerd/verdeeld. Let op. Een proceskostenvergoeding is veelal niet dekkend voor de kosten die met de procedure zijn gemaakt, zeker niet als deskundige bijstand is ingeschakeld.

Niet eens met de regelrechter?

In het bericht over de tussenbeslissing, of eindbeslissing staat of (binnen drie maanden na de beslissing) in hoger beroep kan worden gekomen, als eiser of gedaagde het niet eens is met de tussenbeslissing, of eindbeslissing van de regelrechter.

Hoger beroep:

• betekent dat een hogere rechter de zaak opnieuw behandelt,
• is in geval van een geldzaak uitsluitend mogelijk als de zaak gaat om meer dan € 1.750,– (de vordering waarvoor de regelrechter in eerste aanleg om een oordeel is gevraagd),
  voor arbeidszaken geldt deze financiële grens niet,
• kan alleen met een advocaat,
• is ook mogelijk voor de gedaagde partij als de eiser niet in hoger beroep kan komen.

Naast hoger beroep staat voor partijen ook cassatie open. Op dit hoger beroep en cassatie is het reguliere procesrecht van toepassing. De voordelen van de regelrechter, zoals “lage instapkosten” en geen verplichte procesvertegenwoordiging, zijn bij deze vervolgprocedure niet meer van toepassing.

Afwijking van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de Wet griffierechten burgerlijke zaken

Voor juristen volgt hierna een overzicht van artikelen van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de Wet griffierechten burgerlijke zaken waarvan voor deze experimentele procedure wordt afgeweken. Ook worden artikelen van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering buiten toepassing verklaard.

• Een procedure bij de regelrechter start met een aanvraagformulier van de eiser (eventueel met nevenvorderingen), waarop de gedaagde met een reactieformulier kan reageren. Alle bepalingen rondom de dagvaarding, conclusies van re- en dupliek en aktes en rol- of rolzitting zijn niet van toepassing. Ook de deurwaarder is voor het aanbrengen/starten van een procedure niet in beeld.
• Als de procedure verkeerd wordt ingeleid, bericht de griffie op welke wijze de zaak wel in behandeling kan worden genomen in de reguliere procedure. Dit bericht is geen vonnis.
• Bewijsstukken kunnen in het geding worden gebracht bij het aanvraag- en reactieformulier. Het reactieformulier en/of bewijsstukken kunnen nog tot tien dagen voor de mondelinge behandeling worden ingediend.
• Eiser is bevoegd zijn eis mondeling op de mondelinge behandeling/zitting te veranderen, of te vermeerderen, in plaats van dat dit schriftelijk moet.
• De mondelinge behandeling/zitting wordt gepland direct nadat de zaak aanhangig is, in plaats van na de conclusie van antwoord van de gedaagde.
• De eis in reconventie kan worden ingesteld door vermelding daarvan op het reactieformulier, of door indiening daarvan tijdens de mondelinge behandeling, in plaats van bij de conclusie van antwoord, maar moet wel samenhangen met het onderwerp van de oorspronkelijke eis.
• Omdat er voor deze procedure geen rol(datum) is, wordt verstek niet verleend bij niet verschijnen op de roldatum, maar onder meer als gedaagde geen reactieformulier heeft ingediend, er geen advocaat, of andere gemachtigde wordt gesteld en gedaagde niet op de mondelinge behandeling/zitting is verschenen.
• Verstek kan worden gezuiverd door een schriftelijke mededeling aan de griffier, per gewone post of langs elektronische weg, in plaats van bij exploot van dagvaarding. De gedaagde krijgt vervolgens van de griffie een reactieformulier. Met dat formulier kan ook een eis in reconventie worden ingediend. Door het verzet wordt de procedure conform de regels van het besluit hervat, in plaats van heropening van de vorige instantie.
• De proceskosten mogen in alle gevallen (in plaats van alleen o.a. bij gedeeltelijke toewijzing van de vordering en bij nodeloos gemaakte kosten) geheel of gedeeltelijk worden gecompenseerd.
• Hiervoor is al opgemerkt dat ook voor procederen bij de regelrechter griffierecht is verschuldigd, dat moet worden voldaan vanaf het moment dat de zaak aanhangig (grof gezegd vanaf dag vijf).

Termijnen

Op verschillende plaatsen zijn in de regeling termijnen opgenomen, die maar één doel hebben en dat is tempo in de procedure te houden. Hetzelfde geldt voor de mogelijkheid om de gedaagde bij niet, of op een onjuiste wijze in procedure verschijnen, bij versterk te veroordelen.

De griffie legt vast per welke datum de zaak aanhangig is, stuurt reactieformulier en eventuele stukken naar gedaagde, roept partijen op voor de mondelinge behandeling en vraagt partijen binnen vijf dagen na de laatste mededeling hun verhinderdata op te geven.

Ook zijn er termijnen voor het “repareren” van onvolledige stukken en het doen van uitstelverzoeken voor een reactie op stukken, of uitstel van een  vastgestelde datum voor de mondelinge behandeling/zitting. Deels worden die termijnen geregisseerd door de griffie, maar uiteindelijk is het de regelrechter die beslist of uitstel wel of niet wordt verleend en wat de rechtsgevolgen zijn .

Evaluatie

In de regeling is opgenomen dat het experiment op doeltreffendheid wordt geëvalueerd. Daarbij worden de experimentele procedures (over arbeid en geldvordering) vergeleken met de reguliere procedures.

 

[1] Besluit van 20-01-2025, Stb. 2025, 13, inclusief Nota van Toelichting en inwerkingtredingsbesluit van 20-01-2025, Stb. 2025, 14

[2] https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/uitsluiten/flyer-regelrechter-eiser.pdf

[3] https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/uitsluiten/flyer-regelrechter-gedaagde.pdf

[4] https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/procesreglement-regelrechter-rechtbanken.pdf

[5] https://www.rechtspraak.nl/Naar-de-rechter/regelrechter